Chúa Nhật Tuần XXX – Mùa Thường Niên (Năm A)
Xh 22,20-26 • Tv 17,2-3a.3bc-4.47 và 51ab (Đ. c.2) • 1 Tx 1,5c-10 • Mt 22,34-40
Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, và yêu người thân cận như chính mình.
✠ Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo thánh Mátthêu
34 Khi ấy, nghe tin Đức Giê-su đã làm cho nhóm Xa-đốc phải câm miệng, thì những người Pha-ri-sêu họp nhau lại. 35 Rồi một người thông luật trong nhóm hỏi Đức Giê-su để thử Người rằng: 36 “Thưa Thầy, trong sách Luật Mô-sê, điều răn nào là điều răn trọng nhất?” 37 Đức Giê-su đáp: “Ngươi phải yêu mến Đức Chúa, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi. 38 Đó là điều răn trọng nhất và điều răn thứ nhất. 39 Còn điều răn thứ hai, cũng giống điều răn ấy, là: Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình. 40 Tất cả Luật Mô-sê và các sách ngôn sứ đều tuỳ thuộc vào hai điều răn ấy.”
Chú giải Xh 22,20–26; 1 Tx 1,5–10; Mt 22,34–40
“Hãy yêu thương, rồi làm điều bạn muốn” là một câu nói được quy cho vị đại thánh Augustinô. Ngài không nói: “Hãy làm điều bạn muốn”, nhưng nói: “Hãy yêu thương, rồi làm điều bạn muốn.” Hai chữ “yêu thương” làm thay đổi hoàn toàn ý nghĩa của câu nói. Chúng ta gặp một chủ đề tương tự trong bài Tin Mừng hôm nay. Chủ đề ấy chạm đến chính trọng tâm của sứ điệp Kitô giáo, và quả thực, của toàn bộ đời sống con người.
Trong những tuần này, chúng ta đang đọc đến phần Tin Mừng Mátthêu thuật lại việc Đức Giêsu bị các nhóm lãnh đạo khác nhau trong dân Do Thái chất vấn. Người vừa làm cho một nhóm thuộc phái Xađốc phải câm miệng, khiến những người Pharisêu, vốn là đối thủ của họ, rất hài lòng (x. Mt 22,23–33). Giờ đây, một số người Pharisêu đến gặp Người với câu hỏi riêng của họ, một vấn đề vẫn thường được tranh luận trong nội bộ:
Thưa Thầy, trong sách Luật, điều răn nào là điều răn trọng nhất?
Khác với những cuộc gặp gỡ khác, cách họ đến với Người ở đây không nhất thiết mang ác ý. Là một vị rápbi có ảnh hưởng trên đám đông và được nhiều người biết đến như một người có lập trường riêng, ý kiến của Đức Giêsu rất được họ quan tâm.
Có hơn sáu trăm điều luật khác nhau, và người ta dành rất nhiều thời gian để tranh luận về những chi tiết vụn vặt trong việc tuân giữ. Câu hỏi này nhằm đi thẳng vào cốt lõi của vấn đề. Giữa biết bao điều luật, liệu có một điều luật nào chạm đến trọng tâm của mối tương quan giữa con người với Thiên Chúa? Có điều luật nào tóm kết được tất cả những gì các điều luật khác muốn diễn tả không?
Một cộng một bằng một
Đức Giêsu thường đáp lại câu hỏi của người ta bằng một câu hỏi khác. Nhưng trong trường hợp này, Người đưa ra câu trả lời. Và Người trích dẫn không chỉ một mà là hai điều luật. Trước hết, Người dẫn lời sách Đệ nhị luật:
Ngươi phải yêu mến ĐỨC CHÚA, Thiên Chúa của ngươi, hết lòng hết dạ, hết sức ngươi. (Đnl 6,5)
Đức Giêsu nói:
Đó là điều răn quan trọng nhất và điều răn thứ nhất.
Có lẽ những người nghe Đức Giêsu sẽ không gặp khó khăn gì khi đồng ý với điều đó. Nhưng ngay sau đó, Người nói tiếp:
Còn điều răn thứ hai, cũng giống điều răn ấy, là: Ngươi phải yêu người thân cận như chính mình.
Đối với những người đang nghe Đức Giêsu, điều răn này hẳn được xem là một đòi hỏi mang tính thứ yếu. Và như chúng ta biết, từ “người thân cận” có thể được hiểu theo một nghĩa hết sức hạn hẹp. Dụ ngôn người Samari nhân hậu trong Tin Mừng Luca cho thấy Đức Giêsu hiểu rất khác về việc ai là người thân cận của chúng ta, dù vấn đề ấy không được đặt ra ở đây.
Quan tâm đến con người
Thiên Chúa đặc biệt quan tâm đến con người, chứ không chỉ đến việc con người thờ phượng Người. Điều đó đã được diễn tả trong một câu đầy ý nghĩa của bài đọc I hôm nay, trích từ sách Xuất hành. Lòng thương cảm và sự cảm thông phải được dành cách riêng cho ngoại kiều, người góa bụa và trẻ mồ côi:
Nếu ngươi ức hiếp mà nó kêu cứu Ta, ắt Ta sẽ nghe tiếng nó kêu cứu…
Hơn nữa, khi cho người nghèo vay tiền thì không được lấy lãi; nếu nhận áo choàng của ai làm đồ cầm, phải trả lại trước khi mặt trời lặn, nếu đó là thứ duy nhất người ấy có để đắp mình trong đêm lạnh:
Nếu ngươi ức hiếp mà nó kêu cứu Ta, ắt Ta sẽ nghe tiếng nó kêu cứu…
Chắc hẳn nhiều người sẽ ít cảm thấy áy náy khi không thực hiện những điều ấy đối với những người bị họ xem là chẳng đáng kể, miễn là bản thân họ vẫn chu toàn mọi bổn phận trực tiếp trong việc thờ phượng Thiên Chúa: cầu nguyện, ăn chay, bố thí và những thực hành nghi lễ khác tại Đền Thờ, hội đường và gia đình. Khi nhắc lại điều Cựu Ước đã dạy, Đức Giêsu khẳng định rằng chỉ tuân giữ các thực hành tôn giáo thì chưa đủ.
Đức Giêsu đã thực hiện một thay đổi quan trọng khi liên kết hai điều răn này thành một thể thống nhất, không thể tách rời. Những phần khác của Tân Ước cho thấy rõ rằng người ta không thể yêu mến Thiên Chúa mà đồng thời lại không yêu thương anh chị em mình. Chúng ta cũng không yêu thương người khác chỉ vì Thiên Chúa, để làm đẹp lòng Người hay để tuân giữ một điều răn. Chúng ta được mời gọi đi xa hơn thế nhiều. Không chỉ đến với Thiên Chúa qua người khác, chúng ta còn tìm kiếm, gặp gỡ và yêu mến Thiên Chúa nơi chính những người ấy:
Thầy bảo thật anh em: mỗi lần anh em làm như thế cho một trong những anh em bé nhỏ nhất của Thầy đây, là anh em đã làm cho chính Thầy vậy. (Mt 25,40)
Đức Giêsu đồng hóa mình với những người đói khát, những người không có áo mặc, những người đau yếu và những người đang ở tù, bất kể họ đã phạm tội gì. Người đồng hóa mình với những ai cần được yêu thương và cảm thông nhất. Chúng ta cũng phải yêu mến Người nơi người phong cùi — ngày nay là những người mắc các bệnh lây truyền qua quan hệ xã hội, những người nghiện rượu, nghiện ma túy, những người vô gia cư và những người đau khổ khác — nơi người bị gạt ra bên lề, và ngay cả nơi kẻ thù đang đe doạ mình.
