Chu Kỳ Giáo Lý
Công đồng Vaticanô II
qua các Văn kiện
II. Hiến chế Tín lý Lumen gentium (Ánh Sáng Muôn Dân)
5. Trên nền tảng các Tông đồ – Hội Thánh trong chiều kích phẩm trật
Đức Thành Cha Lêô XIV – Tiếp kiến chung ,
Thứ Tư ngày 25 tháng 3 năm 2026
Thư Thánh Phaolô gửi tín hữu Êphêsô (Ep 2,19-20):
Vậy anh em không còn phải là người xa lạ hay người tạm trú, nhưng là người đồng hương với các người thuộc dân thánh, và là người nhà của Thiên Chúa, bởi đã được xây dựng trên nền móng là các Tông Đồ và ngôn sứ, còn đá tảng góc tường là chính Đức Kitô Giêsu.
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em!
Chúng ta tiếp tục loạt bài giáo lý về các Văn kiện của Công đồng Vaticanô II, đặc biệt là Hiến chế tín lý Lumen gentium về Hội Thánh (LG). Sau khi trình bày Hội Thánh như Dân Thiên Chúa, hôm nay chúng ta sẽ suy tư về hình thái phẩm trật của Hội Thánh.
Hội Thánh Công giáo được xây dựng trên nền tảng các Tông đồ, những người được Đức Kitô đặt làm các trụ cột sống động của Nhiệm Thể Người; đồng thời Hội Thánh mang một cơ cấu phẩm trật nhằm phục vụ sự hiệp nhất, sứ mạng và việc thánh hoá mọi thành phần của mình. Trật tự thánh này được đặt nền vững bền trên các Tông đồ (x. Ep 2,20; Kh 21,14), là những chứng nhân có thẩm quyền về sự phục sinh của Đức Giêsu (x. Cv 1,22; 1 Cr 15,7) và được chính Chúa sai đi loan báo Tin Mừng cho toàn thế giới (x. Mc 16,15; Mt 28,19). Vì các Tông đồ được mời gọi trung thành gìn giữ giáo huấn cứu độ của Thầy (x. 2 Tm 1,13–14), nên các ngài đã trao lại sứ vụ của mình cho những người kế vị, để cho đến khi Đức Kitô quang lâm, họ tiếp tục thánh hoá, hướng dẫn và giảng dạy Hội Thánh “nhờ các đấng kế vị trong chức vụ mục tử” (Sách Giáo lý Hội Thánh Công giáo, số 857).
Sự kế vị Tông truyền này, đặt nền trên Tin Mừng và Thánh Truyền, được trình bày rõ hơn trong chương III của Lumen gentium, với tựa đề: “Về cơ cấu phẩm trật của Hội Thánh, đặc biệt về Giám mục đoàn”. Công đồng dạy rằng cơ cấu phẩm trật không phải là một sáng chế của con người nhằm tổ chức nội bộ Hội Thánh như một xã hội (x. LG 8), nhưng là một thiết chế do Thiên Chúa thiết lập, nhằm tiếp tục sứ mạng Đức Kitô đã trao cho các Tông đồ cho đến tận thế.
Việc đề tài này được trình bày ở chương III, sau hai chương đầu nói về chính bản chất của Hội Thánh (x. Acta Synodalia III/1, 209–210), không có nghĩa là cơ cấu phẩm trật là yếu tố thêm vào sau Dân Thiên Chúa. Như Sắc lệnh Ad gentes nhắc lại: “Các Tông đồ là mầm mống đầu tiên của Israel mới, đồng thời cũng là khởi đầu của phẩm trật thánh” (số 5), vì các ngài chính là cộng đoàn những người được cứu chuộc nhờ Mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Kitô, được thiết lập như phương thế cứu độ cho thế giới.
Để hiểu đúng ý hướng của Công đồng, cần đọc kỹ nhan đề của chương III trong Lumen gentium, vốn trình bày cơ cấu căn bản của Hội Thánh, được lãnh nhận từ Chúa Cha, qua Chúa Con, và được hoàn tất nhờ việc Chúa Thánh Thần được ban xuống. Các Nghị phụ Công đồng không muốn chỉ trình bày các yếu tố cơ chế của Hội Thánh theo nghĩa hiện đại của từ “hiến chế”. Văn kiện tập trung vào “chức tư tế thừa tác hay phẩm trật”, vốn khác biệt “về bản chất chứ không chỉ về cấp độ” so với chức tư tế chung của các tín hữu; đồng thời nhắc lại rằng hai chức tư tế này “liên hệ mật thiết với nhau: mỗi bên, theo cách riêng, đều tham dự vào chức tư tế duy nhất của Đức Kitô” (LG 10). Vì thế, Công đồng nói đến thừa tác vụ được trao cho những người lãnh nhận sacra potestas – quyền thánh (x. LG 18) để phục vụ trong Hội Thánh, đặc biệt là Giám mục (LG 18–27), rồi đến linh mục (LG 28) và phó tế (LG 29), như những cấp bậc của cùng một Bí tích Truyền Chức Thánh.
Khi dùng tính từ “phẩm trật”, Công đồng muốn nhấn mạnh nguồn gốc thánh thiêng của thừa tác vụ Tông đồ, bắt nguồn từ chính hành động của Đức Giêsu – Vị Mục Tử Nhân Lành – cũng như các mối tương quan nội tại của thừa tác vụ ấy. Các Giám mục, trước hết, và nhờ các ngài là các linh mục và phó tế, đã lãnh nhận những nhiệm vụ (munera), nhằm phục vụ “tất cả những ai thuộc về Dân Thiên Chúa”, để “cùng nhau, cách tự do và có trật tự, hướng tới cùng một mục đích là đạt tới ơn cứu độ” (LG 18).
Hiến chế Lumen gentium nhiều lần nhấn mạnh đến tính hiệp đoàn và hiệp thông của sứ mạng Tông đồ này, khi khẳng định rằng “nhiệm vụ Chúa trao cho các mục tử của Dân Người thực sự là một sự phục vụ, mà trong Kinh Thánh được gọi cách ý nghĩa là ‘diakonia’, tức là thừa tác vụ” (LG 24). Nhờ đó, chúng ta hiểu vì sao Thánh Giáo hoàng Phaolô VI đã trình bày phẩm trật như một thực tại “được sinh ra từ đức ái của Đức Kitô, nhằm thực hiện, lan toả và bảo đảm việc truyền đạt cách toàn vẹn và sinh hoa kết quả kho tàng đức tin, các gương mẫu, giới răn và đặc sủng mà Đức Kitô đã trao cho Hội Thánh” (Diễn văn, 14/9/1964).
Anh chị em thân mến, chúng ta hãy cầu xin Chúa ban cho Hội Thánh những thừa tác viên đầy nhiệt tâm với đức ái Tin Mừng, tận tụy phục vụ thiện ích của mọi người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội, và là những nhà truyền giáo can đảm trên khắp thế giới.
Tóm lược lời của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến,
Trong hành trình tìm hiểu Công đồng Vaticanô II, hôm nay chúng ta suy tư về giáo huấn của Hiến chế Lumen gentium liên quan đến cơ cấu phẩm trật của Hội Thánh. Cần nhớ rằng Hội Thánh không phải do con người tạo ra, nhưng là một thiết chế thần linh do chính Đức Giêsu thiết lập. Người đã chọn các Tông đồ, đặt thánh Phêrô đứng đầu, và sai các ngài tiếp tục sứ mạng cứu độ cho đến khi Người lại đến trong vinh quang.
Để tiếp nối sứ mạng ấy, các thừa tác viên được trao quyền thánh, trở thành những người kế vị các Tông đồ trong chức vụ Giám mục; các linh mục và phó tế cũng tham dự vào thừa tác vụ này nhờ Bí tích Truyền Chức Thánh. Khi chia sẻ sứ vụ của Đức Giêsu – Vị Mục Tử Nhân Lành – các ngài được thánh hiến để phục vụ các tín hữu, xây dựng Hội Thánh và bảo đảm việc truyền đạt đức tin một cách sinh động và trung thành.
Vì thế, chúng ta hãy cầu xin Chúa luôn ban cho Hội Thánh những mục tử theo Thánh Tâm Người.
