CHÚA NHẬT TUẦN XXV MÙA THƯỜNG NIÊN – NĂM A
Is 55,6-9 • Tv 144, 2-3.8-9.17-18 (Đ.c.18a) • Pl 1,20-24.27 • Mt 20,1-16
Phải chăng vì thấy tôi tốt bụng, mà bạn đâm ra ghen tức?
✠ Tin Mừng Chúa Giêsu Kitô theo thánh Mátthêu
1 Khi ấy, Đức Giê-su kể cho các môn đệ nghe dụ ngôn này: “Nước Trời giống như chuyện chủ nhà kia, vừa tảng sáng đã ra mướn thợ vào làm việc trong vườn nho của mình. 2 Sau khi đã thoả thuận với thợ là mỗi ngày một quan tiền, ông sai họ vào vườn nho làm việc. 3 Khoảng giờ thứ ba, ông trở ra, thấy có những người khác ở không, đang đứng ngoài chợ. 4 Ông cũng bảo họ: ‘Cả các anh nữa, hãy đi vào vườn nho, tôi sẽ trả cho các anh hợp lẽ công bằng.’ 5 Họ liền đi. Khoảng giờ thứ sáu, rồi giờ thứ chín, ông lại trở ra và cũng làm y như vậy. 6 Khoảng giờ mười một, ông trở ra và thấy còn có những người khác đứng đó, ông nói với họ: ‘Sao các anh đứng đây suốt ngày không làm gì hết?’ 7 Họ đáp: ‘Vì không ai mướn chúng tôi.’ Ông bảo họ: ‘Cả các anh nữa, hãy đi vào vườn nho!’ 8 Chiều đến, ông chủ vườn nho bảo người quản lý: ‘Anh gọi thợ lại mà trả công cho họ, bắt đầu từ những người vào làm sau chót tới những người vào làm trước nhất.’ 9 Vậy những người mới vào làm lúc giờ mười một tiến lại, và lãnh được mỗi người một quan tiền. 10 Khi đến lượt những người vào làm trước nhất, họ tưởng sẽ được lãnh nhiều hơn, thế nhưng cũng chỉ lãnh được mỗi người một quan tiền. 11 Họ vừa lãnh vừa cằn nhằn chủ nhà: 12 ‘Mấy người sau chót này chỉ làm có một giờ, thế mà ông lại coi họ ngang hàng với chúng tôi là những người đã phải làm việc nặng nhọc cả ngày, lại còn bị nắng nôi thiêu đốt.’ 13 Ông chủ trả lời cho một người trong bọn họ: ‘Này bạn, tôi đâu có xử bất công với bạn. Bạn đã chẳng thoả thuận với tôi là một quan tiền sao? 14 Cầm lấy phần của bạn mà đi đi. Còn tôi, tôi muốn cho người vào làm sau chót này cũng được bằng bạn đó. 15 Chẳng lẽ tôi lại không có quyền tuỳ ý định đoạt về những gì là của tôi sao? Hay vì thấy tôi tốt bụng, mà bạn đâm ra ghen tức?’ 16a Thế là những kẻ đứng chót sẽ được lên hàng đầu, còn những kẻ đứng đầu sẽ phải xuống hàng chót.”
Chú giải: Is 55,6-9; Pl 1,20-24.27; Mt 20,1-16
Một chủ đề lớn xuyên suốt cả Cựu Ước lẫn Tân Ước chắc chắn là “công lý”. Thiên Chúa hoàn toàn công chính, và mỗi người chúng ta cũng như toàn thể cộng đoàn đều được mời gọi sống công chính. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là: chúng ta hiểu công lý là gì? Kinh Thánh hiểu công lý như thế nào? Công lý của Thiên Chúa là gì?
Một phần câu trả lời cho những câu hỏi ấy có thể được tìm thấy trong đoạn Tin Mừng hôm nay. Và khi đọc đoạn Tin Mừng này, có lẽ chúng ta cần điều chỉnh lại một số cách suy nghĩ vốn đã quá quen thuộc với mình.
Đó chính là điều mà bài đọc I trích sách ngôn sứ Isaia chuẩn bị cho chúng ta:
“Tư tưởng của Ta không phải là tư tưởng của các ngươi, và đường lối các ngươi không phải là đường lối của Ta – sấm ngôn của Đức Chúa. Trời cao hơn đất chừng nào thì đường lối của Ta cũng cao hơn đường lối các ngươi, và tư tưởng của Ta cũng cao hơn tư tưởng các ngươi chừng ấy.”
Lớn lên trong Đức Kitô có nghĩa là không ngừng thay đổi những lối suy nghĩ thông thường của chúng ta, và đôi khi những thay đổi ấy không hề dễ dàng. Có được tâm tư của Đức Kitô nghĩa là, giống như Người, chúng ta phải biết “tự hủy”. Đối với chúng ta, điều đó có nghĩa là phải buông bỏ nhiều xác tín và quan niệm mà lâu nay chúng ta vẫn xem là đương nhiên.
Thuê thợ làm vườn nho
Tin Mừng hôm nay là dụ ngôn những người thợ làm vườn nho, hay chính xác hơn, dụ ngôn về việc thuê thợ vào làm vườn nho. Dụ ngôn này có liên hệ mật thiết với đoạn văn ngay trước đó.
Cần nhớ rằng việc phân chia Kinh Thánh thành chương và câu không phải do các tác giả nguyên thủy thực hiện. Đôi khi những cách phân chia ấy khá tùy ý và tạo ra những chỗ ngắt không tự nhiên trong bản văn. Vì đoạn Tin Mừng hôm nay bắt đầu một chương mới, chúng ta dễ bỏ qua mối liên hệ giữa nó với những gì vừa xảy ra ở cuối chương trước. Vì thế, để hiểu rõ bối cảnh, khi đọc một đoạn Tin Mừng, chúng ta nên nhìn cả những gì xảy ra trước và sau đoạn ấy.
Cuối chương 19 là cuộc đối thoại giữa Đức Giêsu và các môn đệ, tiếp ngay sau câu chuyện về người thanh niên giàu có. Anh là một người Do Thái đạo đức và được Đức Giêsu mời gọi trở thành môn đệ, nhưng anh đã từ chối vì không thể từ bỏ của cải vật chất.
Sau đó, Đức Giêsu cảnh báo rằng của cải vật chất có thể trở thành một trở ngại thực sự khiến con người khó bước vào Nước Thiên Chúa. Các môn đệ lúc ấy vẫn chưa hoàn toàn hiểu điều này. Họ tự hỏi mình sẽ nhận được gì, vì họ đã bỏ mọi sự mà theo Đức Giêsu.
Đức Giêsu hứa rằng họ sẽ có một vị trí đặc biệt trong Nước Người; và ngay trong đời này, họ cũng sẽ được đáp trả dồi dào khi những nhu cầu vật chất và xã hội căn bản của họ được chăm lo. Rồi Đức Giêsu kết luận – chắc chắn với cả người thanh niên giàu có lẫn các môn đệ trong tâm trí:
“Nhiều kẻ đứng đầu sẽ phải xuống hàng chót, và nhiều kẻ đứng chót sẽ được lên hàng đầu.”
(Mt 19,30)
Vào làm ở mọi giờ
Khi đặt dụ ngôn tiếp theo trong mối liên hệ với đoạn văn trên, ý nghĩa của nó trở nên rõ ràng hơn.
Dụ ngôn kể về một ông chủ vườn nho nhiều lần đi ra ngoài trong ngày để thuê người vào làm việc. Ông thỏa thuận với những người thợ về tiền công là một quan tiền. Đó là mức lương thông thường cho một ngày lao động vào thời Đức Giêsu.
Ông chủ đi ra lúc sáu giờ sáng, rồi lại ra lúc chín giờ, giữa trưa, ba giờ chiều và năm giờ chiều. Vào thời ấy, những người tìm việc thường tụ tập ở các ngã đường hoặc nơi phố chợ để chờ người đến thuê. Mỗi lần thuê người, ông chủ đều bảo đảm rằng ông sẽ trả cho họ một mức lương công bằng:
“Tôi sẽ trả cho các anh hợp lẽ công bằng.”
Khi chỉ còn một giờ nữa là hết ngày làm việc, ông chủ lại đi ra. Thấy một số người vẫn còn đứng đó, ông hỏi:
“Sao các anh đứng đây suốt ngày không làm gì hết?”
Họ trả lời:
“Vì không ai mướn chúng tôi.”
Họ đứng không, không phải vì lười biếng, nhưng vì không có ai muốn thuê họ.
Nhìn chung, dụ ngôn dường như khẳng định giá trị của lao động cũng như quyền được làm việc của con người. Điều này cũng khiến chúng ta nghĩ đến thảm trạng thất nghiệp kéo dài đang gây khốn khó cho biết bao xã hội ngày nay.
Những lời phàn nàn
Cuối ngày, người quản lý được lệnh trả tiền công cho những người thợ. Như vang vọng lại lời Đức Giêsu ở đoạn trước, ông được bảo hãy bắt đầu trả:
“…từ những người vào làm sau chót tới những người vào làm trước nhất.”
Những người chỉ mới vào làm giờ cuối cùng được nhận một quan tiền như đã hứa.
Tuy nhiên, khi những người đã làm việc từ sáu giờ sáng đến nhận tiền, họ rất bất mãn vì cũng chỉ được một quan tiền. Họ phàn nàn:
“Mấy người sau chót này chỉ làm có một giờ, thế mà ông lại coi họ ngang hàng với chúng tôi là những người đã phải làm việc nặng nhọc cả ngày, lại còn bị nắng nôi thiêu đốt.”
Những lời phàn nàn ấy gợi lại việc dân Israel “kêu trách” ông Môsê và ông Aharon trong sa mạc (x. Xh 16,2-3).
Có lẽ nhiều người trong chúng ta cảm thông với những người thợ đến sớm và nghĩ rằng họ đã bị đối xử bất công.
Nhưng chúng ta cần đọc thật kỹ câu trả lời của ông chủ vườn nho, vì ông chính là người diễn tả cái nhìn của Tin Mừng:
“Này bạn, tôi đâu có xử bất công với bạn. Bạn đã chẳng thỏa thuận với tôi là một quan tiền sao?”
Như đã nói, một quan tiền được xem là mức lương công bằng cho một ngày lao động trọn vẹn. Những người thợ đã hoàn toàn chấp nhận mức lương ấy.
Ông chủ tiếp tục:
“Cầm lấy phần của bạn mà đi đi. Còn tôi, tôi muốn cho người vào làm sau chót này cũng được bằng bạn. Chẳng lẽ tôi lại không có quyền tùy ý định đoạt về những gì là của tôi sao? Hay vì thấy tôi tốt bụng mà bạn đâm ra ghen tức?”
Ở đây có một bài học rất quan trọng về công lý của Thiên Chúa.
Nhìn từ quan điểm thường mang tính toán học và khá hạn hẹp của chúng ta, công lý của Thiên Chúa đôi khi lại có vẻ như bất công. Chúng ta thường nghĩ rằng người nào làm được nhiều hơn thì là người tốt hơn và phải được thưởng nhiều hơn.
Chẳng hạn, tại sao thu nhập của một bác sĩ, một luật sư, một giáo viên và một nhân viên phục vụ thức ăn nhanh lại chênh lệch đến thế? Thật ra, ai trong số họ làm việc nhiều hơn? Điều đó có thực sự công bằng không? Tiền lương nên dựa trên những gì một người làm được, hay phải xét đến những gì người ấy cần để có thể sống một cuộc đời xứng đáng?
Thậm chí chúng ta còn nghĩ rằng nếu mình làm nhiều việc hơn cho Thiên Chúa, Người sẽ yêu thương mình nhiều hơn và ban cho mình phần thưởng lớn hơn. Chính cách suy nghĩ ấy nằm ở hậu cảnh của dụ ngôn hôm nay.
Đối với nhiều người trong chúng ta, những người thợ làm từ sáng sớm dường như hoàn toàn có lý khi chỉ trích ông chủ. Họ đã làm nhiều giờ hơn thì phải được trả nhiều tiền hơn.
Nhưng vẫn còn một cách khác để nhìn vấn đề.
Công lý của Thiên Chúa
Trước hết, làm nhiều việc hơn cho Thiên Chúa và cho tha nhân không có nghĩa là Thiên Chúa sẽ yêu thương chúng ta nhiều hơn. Bất kể chúng ta làm gì hay không làm gì, Thiên Chúa không thể yêu chúng ta nhiều hơn mức Người đang yêu chúng ta.
Thứ hai, Thiên Chúa không chỉ nhìn xem chúng ta làm được bao nhiêu. Người nhìn đến nhu cầu của chúng ta. Có lẽ khi đánh giá mức thù lao dành cho con người, chúng ta cũng nên học cách nhìn theo hướng ấy.
Một số người trong Tin Mừng – những người “đến trước” trong dụ ngôn hôm nay – nghĩ rằng vì họ đã phụng sự Lề Luật của Chúa, đã trải qua bao thế kỷ “chịu đựng gánh nặng và nắng nóng suốt ngày”, nên Thiên Chúa phải yêu thương họ theo một cách đặc biệt. Họ nghĩ mình tốt hơn những người khác.
Có lẽ một số người Công giáo chúng ta cũng có thể suy nghĩ theo cách tương tự.
Nhưng Thiên Chúa không hành động như thế.
Các môn đệ của Đức Giêsu – những người “đến sau” đã từ bỏ mọi sự để theo Người – cũng sẽ đón nhận cùng một tình yêu và cùng một phần thưởng. Thậm chí, theo một nghĩa nào đó, họ còn có thể nhận được nhiều hơn, bởi khác với những người không tin, họ đã hoàn toàn mở lòng đón nhận tình yêu Thiên Chúa khi bước theo Đức Giêsu.
Nhìn lại chính mình
Trước khi tiếp tục đứng về phía những người thợ đang càm ràm, có lẽ chúng ta nên nhìn lại chính hoàn cảnh của mình.
Chúng ta phải hết lòng biết ơn vì có một Thiên Chúa mà sự công bằng của Người, theo cách tính toán thông thường của con người, lại có vẻ “bất công” đến thế.
Thiên Chúa yêu Đức Maria, Mẹ Người; Người yêu Thánh Têrêsa Calcutta; và Người cũng yêu tôi bằng chính tình yêu ấy.
Điều đó có công bằng không? Tôi có xứng đáng với tình yêu ấy không? Tôi nên phàn nàn, hay phải cúi mình khiêm tốn tạ ơn vì được đối xử quảng đại đến thế – vì dù thuộc về những người “đến sau”, tôi vẫn được đón nhận như những người “đến trước”?
Thiên Chúa yêu chúng ta ngay tại nơi chúng ta đang đứng hôm nay. Người không giữ một cuốn sổ để cộng dồn những khoản công và tội của chúng ta. Một vị thánh vẫn có thể chối bỏ đức tin và hoàn toàn xa lìa Thiên Chúa. Một người đã sống cả đời trong tội lỗi vẫn có thể hoán cải trên giường bệnh vào giờ cuối cùng. Tuy nhiên, chúng ta cần nhớ rằng cán cân, thật may mắn, luôn nghiêng về phía người tội lỗi.
Một người thực sự sống trong tương quan thân mật và yêu thương với Thiên Chúa thì ít có khả năng hoàn toàn quay lưng lại với Người. Ngược lại, người quá câu nệ hình thức tôn giáo, xây dựng đời sống đức tin trên một thứ duy luật cứng nhắc bên ngoài, vẫn có thể hành xử trái ngược với mối tương quan dịu dàng và yêu thương đối với Thiên Chúa cũng như tha nhân.
Đối với người đang sống trong tội lỗi, luôn luôn còn hy vọng rằng một ngày nào đó họ sẽ thực sự gặp được tình yêu Thiên Chúa và, sau cả một đời lầm lỗi, cuối cùng có thể thưa lên với Đức Giêsu một tiếng “Xin vâng!” trọn vẹn.
Điều đó có nghĩa là: cho dù tôi thất bại bao nhiêu lần, cho dù tôi phạm sai lầm bao nhiêu lần, cho dù mãi đến cuối đời tôi mới tìm gặp Đức Giêsu, tôi vẫn được bảo đảm sẽ nhận được sự đón tiếp mà các thánh đã nhận được.
Đó là “công lý” của người mục tử bỏ những con chiên “ngoan” lại để dành nhiều giờ đi tìm một con chiên duy nhất đã lạc xa đàn.
Đó cũng là “công lý” của người cha mở một đại tiệc cho đứa con vừa phung phí hết tài sản của cha vào một cuộc sống buông thả, trong khi chưa bao giờ tổ chức một bữa tiệc như thế cho người con ngoan ngoãn vẫn luôn ở nhà.
Vì thế, chúng ta cần thận trọng khi phê phán “công lý” của Thiên Chúa, nhất là khi chính chúng ta lại là những người đang được hưởng lợi rất nhiều từ thứ công lý ấy.
Đường lối của Thiên Chúa – đường lối của chúng ta
Cuối cùng, nếu Thiên Chúa hành động như thế, thì rõ ràng đó cũng phải trở thành cách hành động của chúng ta.
Tin Mừng Chúa nhật tuần trước nói về tầm quan trọng của việc tha thứ và hòa giải với tha nhân. Chúng ta cũng cần học cách đón nhận người khác như họ đang là, thay vì đánh giá họ chỉ dựa trên những gì họ có thể làm, địa vị xã hội hay nghề nghiệp của họ.
Chúng ta đón nhận họ đơn giản vì họ là anh chị em của chúng ta, những con người đang cần được yêu thương và chăm sóc.
Chúng ta cũng cần học cách nhìn người khác như Thiên Chúa nhìn họ: nhìn họ trong hiện tại, chứ không liên tục lôi quá khứ của họ ra để phán xét.
Nhờ ơn Chúa, chúng ta có thể dần dần hiểu và bước theo công lý của Người. Đường lối của chúng ta có thể trở thành đường lối của Người; tư tưởng của chúng ta có thể ngày càng trở nên giống tư tưởng của Người.
Và khi ấy, chúng ta sẽ khám phá ra rằng đó là một kinh nghiệm giải thoát tuyệt vời.
Nguồn: https://sacredspace.com/commentary/oa251/
Sống Lời Chúa:
Dụ ngôn hôm nay mời tôi nhận ra rằng tình yêu Thiên Chúa không phải là tiền công được chia theo thành tích. Tất cả đều là ân sủng. Hôm nay, thay vì nhìn xem người khác nhận được bao nhiêu, tôi dành thời gian nhìn lại những gì mình đã lãnh nhận từ Thiên Chúa và dâng lời tạ ơn. Tôi cũng tập nhìn không đóng khung một ai một dù người ấy yếu đuối, thất bại hoặc có quá khứ không tốt bằng ánh mắt mới. Bởi Thiên Chúa vẫn đi tìm người thợ cho đến giờ cuối cùng, nên không bao giờ là quá muộn để một con người trở về và bắt đầu lại với Người.
