Anh chị em thân mến!
Mùa Chay là thời gian Giáo hội, với tâm tình hiền mẫu, mời gọi chúng ta đặt mầu nhiệm Thiên Chúa trở lại trung tâm đời sống của chúng ta, để được canh tân trong đức tin và để tâm hồn khỏi bị thiêu đốt bởi những lo toan và phân tâm hằng ngày.
Mọi hành trình hoán cải đều khởi đi từ việc để cho Lời Thiên Chúa chạm đến tâm hồn và chúng ta đón nhận Lời Chúa với tinh thần hiền lành, ngoan ngoãn (a docile spirit). Có một mối tương quan giữa Lời Chúa, sự đón nhận và sự biến đổi mà Lời Chúa thực hiện nơi chúng ta. Vì thế, hành trình Mùa Chay là cơ hội thuận tiện để lắng nghe tiếng Chúa và đổi mới để quyết tâm bước theo Đức Kitô, cùng Người tiến về Giêrusalem, nơi mầu nhiệm cuộc Thương Khó, Tử Nạn và Phục Sinh của Người được hoàn tất.
Lắng nghe
Năm nay, trước hết tôi muốn dừng lại để suy tư về tầm quan trọng của việc dành chỗ cho Lời Chúa qua việc lắng nghe. Sẵn sàng lắng nghe là cách thức đầu tiên diễn tả ước muốn bước vào tương quan với người khác.
Khi tự mạc khải cho ông Môsê trong bụi gai bốc cháy, chính Thiên Chúa cho chúng ta thấy lắng nghe là một nét nổi bật của Ngài: “Ta đã thấy rõ cảnh khổ cực của dân Ta bên Ai Cập; Ta đã nghe tiếng chúng kêu than” (Xh 3,7). Việc nghe tiếng kêu của những người bị áp bức khởi đầu cho một câu chuyện giải phóng, trong đó Chúa gọi ông Môsê và sai ông mở ra con đường cứu độ cho con cái của Người bị bắt làm nô lệ.
Thiên Chúa của chúng ta là Đấng luôn muốn cho chúng ta được dự phần. Ngay hôm nay, Người vẫn chia sẻ với chúng ta những gì chất chứa trong trái tim Người. Chính vì thế, việc lắng nghe Lời Chúa trong phụng vụ dạy chúng ta biết lắng nghe sự thật của thực tại. Giữa muôn vàn tiếng nói vang lên trong đời sống cá nhân cũng như trong xã hội, Thánh Kinh giúp chúng ta nhận ra và đáp lại tiếng kêu của những anh chị em đang ưu phiền và sầu khổ. Để nuôi dưỡng thái độ (mở lòng) nội tâm đối với việc lắng nghe, chúng ta phải để cho chính Thiên Chúa dạy chúng ta biết lắng nghe như Người lắng nghe. Chúng ta cần nhận ra rằng ‘thân phận của người nghèo là một tiếng kêu, xuyên suốt lịch sử nhân loại, không ngừng chất vấn đời sống chúng ta, các cơ cấu xã hội, chính trị và kinh tế của chúng ta, và cả Giáo hội nữa.’[1]
Chay tịnh
Nếu Mùa Chay là thời gian của lắng nghe, thì chay tịnh là phương thế cụ thể giúp chúng ta chuẩn bị đón nhận Lời Thiên Chúa. Việc kiêng ăn là một thực hành khổ chế lâu đời, thiết yếu trên hành trình hoán cải. Chính vì liên hệ đến thân xác, chay tịnh giúp ta dễ dàng nhận ra điều mình “đói khát” và những gì chúng ta coi là cần thiết cho sự sống. Hơn nữa, chay tịnh giúp ta nhận diện và sắp đặt lại các “khao khát” của mình, giữ cho cơn đói khát công lý luôn sống động và giải thoát ta khỏi sự tự mãn. Nhờ đó, chay tịnh dạy ta biết cầu nguyện và hành động cách có trách nhiệm đối với tha nhân.
Với cái nhìn thiêng liêng sâu sắc, thánh Augustinô giúp chúng ta hiểu sự căng thẳng giữa hiện tại và sự viên mãn tương lai vốn đặc trưng cho việc gìn giữ trái tim này. Ngài nhận định: “Trong cuộc sống trần thế, con người phải đói khát sự công chính; nhưng sự no thoả nó lại thuộc về đời sau. Các thiên thần được no đầy bởi bánh ấy, lương thực ấy. Trái lại, con người thì đói khát nó; tất cả chúng ta đều hướng đến lòng mong ước nó. Chính sự vươn tới trong khát vọng ấy làm linh hồn được mở rộng và gia tăng khả năng đón nhận.” [2] Hiểu như thế, chay tịnh không chỉ giúp ta làm chủ và thanh luyện ước muốn, nhưng còn mở rộng ước muốn sự công chính, hướng nó về Thiên Chúa và về việc thi hành điều thiện hảo.
Tuy nhiên, để thực hành chay tịnh đúng theo tinh thần Tin Mừng và tránh cám dỗ dẫn đến kiêu ngạo, việc chay tịnh phải được sống trong đức tin và khiêm nhường. Chay tịnh phải bén rễ trong sự hiệp thông với Thiên Chúa, bởi lẽ “những ai không biết nuôi dưỡng mình bằng Lời Thiên Chúa thì không chay tịnh đúng nghĩa.” [3] Là dấu chỉ hữu hình của quyết tâm nội tâm muốn, nhờ ơn Chúa, quay lưng lại với tội lỗi và sự dữ, chay tịnh cũng bao hàm những hình thức từ bỏ khác, giúp chúng ta đạt tới một lối sống tiết độ hơn, vì “chính sự khổ chế làm cho đời sống Kitô hữu trở nên mạnh mẽ và chân thực.” [4]
Trong viễn tượng ấy, tôi muốn mời gọi anh chị em thực hành một hình thức kiêng khem rất cụ thể nhưng thường bị xem nhẹ: đó là kiêng những lời nói gây xúc phạm và làm tổn thương cho tha nhân. Chúng ta hãy bắt đầu bằng việc tháo gỡ vũ khí nơi lời nói của mình: tránh những lời lẽ gay gắt và những phán xét vội vàng; từ bỏ thói vu khống, nói hành nói xấu những người vắng mặt mà không thể tự bào chữa. Thay vào đó, chúng ta hãy cố gắng cân nhắc lời nói, vun trồng sự hiền hoà và tôn trọng trong gia đình, giữa bạn hữu, nơi làm việc, trên mạng xã hội, trong các cuộc tranh luận chính trị, trên các phương tiện truyền thông và trong các cộng đoàn Kitô hữu. Nhờ đó, những lời lẽ hận thù sẽ nhường chỗ cho những lời hy vọng và bình an.
Cùng nhau
Sau cùng, Mùa Chay còn nhấn mạnh đến chiều kích cộng đoàn của việc lắng nghe Lời Chúa và chay tịnh. Chính Kinh Thánh nhiều lần nêu bật khía cạnh này. Chẳng hạn, sách Nơkhemia thuật lại việc dân chúng tụ họp để nghe công bố công khai sách Lề Luật, chuẩn bị tuyên xưng đức tin và thờ phượng bằng việc chay tịnh, hầu canh tân giao ước với Thiên Chúa (x. Nkm 9,1-3).
Tương tự, các giáo xứ, gia đình, hội đoàn, cộng đoàn tu trì được mời gọi cùng nhau bước vào hành trình Mùa Chay, trong đó việc lắng nghe Lời Chúa, cũng như lắng nghe tiếng kêu của người nghèo và của trái đất, trở thành một phần của đời sống cộng đoàn, còn việc chay tịnh là nền tảng cho lòng sám hối chân thành. Trong bối cảnh ấy, hoán cải không chỉ liên hệ đến lương tâm cá nhân, nhưng còn đến phẩm chất các mối tương quan và đối thoại của chúng ta. Hoán cải có nghĩa là để cho thực tại chất vấn mình và nhận ra điều thật sự hướng dẫn các ước muốn của chúng ta — cả trong cộng đoàn Giáo hội lẫn trong khát vọng của nhân loại về công lý và hoà giải.
Anh chị em thân mến, chúng ta hãy cầu xin ơn của Mùa Chay giúp chúng ta trở nên nhạy bén hơn trước Thiên Chúa và trước những người bé nhỏ nhất giữa chúng ta. Hãy xin cho được sức mạnh phát sinh từ việc chay tịnh, bao gồm cả lời nói, để những lời gây tổn thương được giảm bớt và nhường chỗ cho không gian rộng mở hơn cho tiếng nói của người khác. Chúng ta hãy nỗ lực làm cho các cộng đoàn mình trở thành nơi tiếng kêu của những người đau khổ được đón nhận, và nơi sự lắng nghe mở ra những con đường giải thoát, khiến chúng ta sẵn sàng và hăng say góp phần xây dựng nền văn minh tình yêu.
Tôi hết lòng chúc lành cho anh chị em cũng như hành trình Mùa Chay của anh chị em.
Tại Vatican, ngày 5 tháng 2 năm 2026, Lễ nhớ Thánh Agatha, Trinh nữ và Tử đạo
ĐTC LÊÔ XIV
____________________________________________________
[1] Tông huấn Dilexi Te (4 October 2025), 9.
[2] Thánh Augustinô Lợi ích của việc chay tịnh (The Usefulness of Fasting), 1, 1.
[3] ĐTC Benedict XVI, Bài Giáo Lý (9 March 2011).
[4] Thánh Giáo hoàng Phaolô VI, Bài giáo lý (8 February1978).
Nguồn: Lent 2026: Listening and Fasting: Lent as a Time of Conversion
