Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chúc anh chị em một buổi sáng tốt lành!
Khi Công đồng Vaticanô II – mà chúng ta đang dành các bài giáo lý để tìm hiểu các văn kiện của Công đồng – muốn trình bày về Hội Thánh, trước hết Công đồng quan tâm đến việc làm sáng tỏ nguồn gốc của Hội Thánh. Vì thế, trong Hiến chế Tín lý Lumen gentium (Áng sáng Muôn Dân), được phê chuẩn ngày 21 tháng 11 năm 1964, Công đồng đã mượn thuật ngữ “mầu nhiệm” từ các Thư của Thánh Phaolô. Khi chọn từ này, Công đồng không muốn nói rằng Hội Thánh là điều gì đó mơ hồ hay không thể hiểu được, như người ta thường nghĩ khi nghe đến chữ “mầu nhiệm”. Hoàn toàn ngược lại: nơi Thánh Phaolô, đặc biệt trong Thư gửi tín hữu Êphêsô, từ này chỉ một thực tại trước kia ẩn giấu nhưng nay đã được tỏ lộ.
Đó là kế hoạch của Thiên Chúa, một kế hoạch có mục đích rõ ràng: quy tụ và hợp nhất mọi thụ tạo nhờ hành động hoà giải của Đức Giêsu Kitô, được hoàn tất nơi cái chết của Người trên thập giá. Điều này trước hết được cảm nghiệm trong cộng đoàn quy tụ để cử hành phụng vụ: ở đó, những khác biệt được đặt vào vị trí tương đối, và điều quan trọng là cùng ở bên nhau vì được Tình Yêu của Đức Kitô lôi cuốn – Đấng đã phá đổ bức tường ngăn cách giữa các cá nhân và các nhóm xã hội (x. Ep 2,14). Đối với Thánh Phaolô, “mầu nhiệm” là sự biểu lộ điều Thiên Chúa muốn thực hiện cho toàn thể nhân loại, được tỏ bày trong những kinh nghiệm cụ thể tại các cộng đoàn địa phương, rồi dần dần mở rộng để bao gồm mọi người và cả vũ trụ.
Thân phận nhân loại là tình trạng phân mảnh mà con người, dù khao khát hiệp nhất trong lòng mình, vẫn không thể tự chữa lành. Hành động của Đức Giêsu Kitô, nhờ quyền năng Chúa Thánh Thần, đi vào chính tình trạng ấy và vượt thắng mọi quyền lực chia rẽ cũng như chính Kẻ Chia Rẽ. Việc quy tụ để cử hành phụng vụ, sau khi tin vào lời loan báo Tin Mừng, được cảm nghiệm như một sức hút phát xuất từ thập giá Đức Kitô – đỉnh cao của tình yêu Thiên Chúa. Đó là cảm nhận mình được Thiên Chúa kêu gọi tụ họp lại: vì thế từ ekklesía được sử dụng, nghĩa là một cộng đoàn gồm những người ý thức mình được triệu tập. Do đó, có một sự tương hợp sâu xa giữa mầu nhiệm này và Hội Thánh: Hội Thánh chính là mầu nhiệm trở nên hữu hình.
Sự triệu tập này, vì phát xuất từ chính Thiên Chúa, không thể giới hạn trong một nhóm người, nhưng được định hướng để trở thành kinh nghiệm của toàn thể nhân loại. Vì thế, ngay ở phần mở đầu của Hiến chế Lumen gentium, Công đồng Vaticanô II khẳng định: “Hội Thánh ở trong Đức Kitô như bí tích, nghĩa là như dấu chỉ và khí cụ của sự kết hợp mật thiết với Thiên Chúa và của sự hiệp nhất toàn thể nhân loại” (số 1). Khi sử dụng thuật ngữ “bí tích” và kèm theo lời giải thích, Công đồng muốn nói rằng Hội Thánh là biểu hiện của điều Thiên Chúa muốn thực hiện trong lịch sử nhân loại; do đó, khi chiêm ngắm Hội Thánh, chúng ta có thể phần nào nhận ra kế hoạch – tức là mầu nhiệm – của Thiên Chúa. Theo nghĩa ấy, Hội Thánh là dấu chỉ. Đồng thời, từ “khí cụ” được thêm vào để cho thấy Hội Thánh là một dấu chỉ năng động. Thật vậy, khi Thiên Chúa hành động trong lịch sử, Người lôi kéo chính những con người là đối tượng của hành động ấy vào trong công trình của Người. Chính qua Hội Thánh mà Thiên Chúa thực hiện mục đích quy tụ con người về với Người và liên kết họ với nhau.
Sự kết hợp với Thiên Chúa được phản chiếu trong sự hiệp nhất giữa con người với nhau. Đó chính là kinh nghiệm ơn cứu độ. Không phải ngẫu nhiên mà trong Lumen gentium, ở chương 7 – nói về bản chất cánh chung của Hội Thánh lữ hành – Hội Thánh một lần nữa được mô tả như “bí tích”, với xác định thêm là “bí tích cứu độ”: “Đức Kitô, khi được giương cao khỏi mặt đất, đã kéo mọi người lên với Người (x. Ga 12,32). Khi sống lại từ cõi chết (x. Rm 6,9), Người đã ban Thần Khí ban sự sống cho các môn đệ, và nhờ đó thiết lập Thân Thể của Người là Hội Thánh như bí tích cứu độ phổ quát. Ngự bên hữu Chúa Cha, Người không ngừng hoạt động trong thế giới để dẫn đưa con người đến với Hội Thánh, và qua Hội Thánh kết hợp họ với chính Người, làm cho họ được thông phần vào sự sống vinh quang của Người, bằng cách nuôi dưỡng họ bằng chính Mình và Máu Người”.
Đoạn văn này giúp chúng ta hiểu mối liên hệ giữa hành động hiệp nhất của mầu nhiệm Vượt Qua – tức là cuộc thương khó, cái chết và sự phục sinh của Đức Giêsu – với căn tính của Hội Thánh. Đồng thời, nó làm cho chúng ta biết ơn vì được thuộc về Hội Thánh: Thân Thể của Đức Kitô Phục Sinh và là dân Thiên Chúa lữ hành duy nhất tiến bước trong lịch sử, sống như sự hiện diện thánh hóa giữa một nhân loại còn phân tán, như dấu chỉ hữu hiệu của sự hiệp nhất và hòa giải giữa các dân tộc.
Tóm lược lời Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến,
Trong hành trình tìm hiểu Công đồng Vaticanô II, chúng ta đã suy tư về nhiều khía cạnh của Mạc Khải. Đặc biệt, chúng ta đã thấy Thiên Chúa đã tự mạc khải, tỏ bày mầu nhiệm yêu thương trong kế hoạch quy tụ mọi người về với Người nhờ Con của Người là Đức Giêsu Kitô. Chỉ trong ánh sáng của mầu nhiệm ấy, chúng ta mới hiểu được nguồn gốc và sứ mạng của Hội Thánh.
Hôm nay, khi suy tư về Hiến chế Lumen gentium, chúng ta thấy Hội Thánh được trình bày như vừa là dấu chỉ vừa là khí cụ của kế hoạch cứu độ. Là dấu chỉ, vì cộng đoàn Hội Thánh làm cho sự hiệp nhất do Đức Kitô thiết lập nhờ thập giá và phục sinh trở nên hữu hình giữa thế giới hôm nay. Là khí cụ, vì chính qua Hội Thánh mà Thiên Chúa thực hiện mục đích quy tụ con người về với Người và liên kết họ với nhau. Giữa một thế giới còn nhiều chia rẽ, chúng ta hãy xin Chúa tiếp tục hướng dẫn Hội Thánh trong sứ mạng thánh hoá và hoà giải.
