Chu Kỳ Giáo Lý
Công đồng Vaticanô II
qua các Văn kiện
IV. Hiến chế Gaudium et Spes
(Hiến chế Mục vụ Niềm vui và Hy vọng)
6. Dấn thân vì gia đình trong xã hội hôm nay (GS, 47–52)
Đức Thành Cha Lêô XIV – Tiếp kiến chung ,
Thứ Tư ngày 7 tháng 10 năm 2026
Bài trích thư củaThánh Phaolô tông đồ gửi tín hữu Êphêxô (5,31-33):
31Sách Thánh có lời chép rằng: Chính vì thế, người đàn ông sẽ lìa cha mẹ mà gắn bó với vợ mình, và cả hai sẽ thành một xương một thịt. 32Mầu nhiệm này thật là cao cả. Tôi muốn nói về Đức Ki-tô và Hội Thánh. 33Vậy mỗi người trong anh em hãy yêu vợ như chính mình, còn vợ thì hãy kính sợ chồng.
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chào mừng anh chị em!
Điều đầu tiên tôi muốn nói là lời cảm ơn! Cảm ơn anh chị em đã nâng đỡ tôi bằng lời cầu nguyện. Tạ ơn Thiên Chúa vì lòng quảng đại của Người. Tất cả chúng ta hãy canh tân lòng tín thác vào lòng nhân hậu và thương xót của Thiên Chúa.
Sau khi trình bày trong phần thứ nhất về phẩm giá con người và ơn gọi của họ trong thế giới, Hiến chế mục vụ Gaudium et Spes (GS) của Công đồng Vaticanô II, ở phần thứ hai, tiếp tục xem xét một số vấn đề cấp bách nhất của thời đại “dưới ánh sáng Tin Mừng và kinh nghiệm nhân loại” (x. GS, 46). Trước hết, Hiến chế chú trọng đến hôn nhân và gia đình, với xác tín rằng “sự an lành của mỗi người cũng như của xã hội nhân loại và Kitô giáo liên kết chặt chẽ với tình trạng tốt đẹp của cộng đoàn hôn nhân và gia đình” (GS, 47).
Nhằm mục đích ấy, Hiến chế không chỉ tái khẳng định các giá trị và mục đích của hôn nhân và gia đình, mà còn đề xuất một cách nhìn được đổi mới về hôn nhân như một “cộng đoàn thân mật của đời sống và tình yêu vợ chồng” (GS, 48). Bao hàm cả chiều kích pháp lý của hôn nhân như một khế ước, cách nhìn này nhận ra nền tảng của sự kết hợp ấy nơi “giao ước hôn nhân”, được hiểu là “hành vi nhân linh qua đó đôi vợ chồng trao ban và đón nhận nhau” (nt.). Sự tự hiến cho nhau giữa người nam và người nữ, đến mức “họ không còn là hai, nhưng chỉ là một xương một thịt” (Mt 19,6), là nền tảng của đòi hỏi về “lòng chung thủy trọn vẹn” và “sự hiệp nhất bất khả phân ly” của đôi vợ chồng, đồng thời được biểu lộ cách sống động qua việc sinh sản và giáo dục con cái (x. GS, 48). Phản chiếu Thiên Chúa Ba Ngôi, tình yêu vợ chồng và tình yêu của cha mẹ, nhờ bí tích Hôn Phối, được “quyền năng cứu chuộc của Đức Kitô hướng dẫn và làm cho thêm phong phú”, để đôi vợ chồng có thể yêu thương nhau “như chính Người đã yêu thương Hội Thánh và hiến mình vì Hội Thánh” (nt.).
Sau khi soi sáng thực tại hôn nhân bằng tình yêu của Đức Kitô, là chân lý của cả tình yêu nhân loại lẫn tình yêu Thiên Chúa, Gaudium et Spes hướng sự chú ý đến tình yêu vợ chồng và khả năng sinh hoa trái của hôn nhân. Không giới hạn ở sự hấp dẫn tính dục, dù vẫn bao hàm chiều kích ấy, tình yêu vợ chồng huy động toàn thể ý chí của đôi bạn, làm sống động những tâm tình trong trái tim họ và được biểu lộ qua những tình cảm cùng cử chỉ âu yếm (x. GS, 49). Hướng đến thiện ích của toàn thể con người, cả người nam lẫn người nữ vốn bình đẳng về phẩm giá, tình yêu này thấm nhuần toàn bộ đời sống vợ chồng và được thể hiện qua những hành vi chỉ dành riêng cho hôn nhân (x. nt.). Vừa diễn tả tình yêu toàn diện giữa hai nhân vị, sự thân mật độc đáo giữa đôi vợ chồng vừa vun đắp sự tự hiến cho nhau và làm phong phú niềm vui chung của họ (x. nt.).
Hơn nữa, sự phong nhiêu của tình yêu vợ chồng được thể hiện qua việc sinh hạ con cái, là “ân huệ cao quý nhất của hôn nhân” (GS, 50). Khi truyền sinh và giáo dục sự sống con người, vốn không bao giờ được phép khước từ, đôi vợ chồng trở thành “những người cộng tác với tình yêu của Thiên Chúa Tạo Hóa và có thể nói là những người diễn đạt tình yêu ấy” (nt.). Được mời gọi đảm nhận trách nhiệm nhân bản và Kitô hữu này, họ có bổn phận để mình được hướng dẫn bởi một phán đoán đúng đắn về thiện ích của chính mình và của con cái, dù đã chào đời hay sẽ được sinh ra. Phán đoán ấy, xét cho cùng, phải do chính đôi vợ chồng đưa ra trước mặt Thiên Chúa, và đòi hỏi lương tâm họ phải phù hợp với luật Thiên Chúa, như được Huấn quyền Hội Thánh giải thích dưới ánh sáng Tin Mừng (x. nt.).
Việc nhấn mạnh đến sự hiệp thông trong tình yêu và sự phong nhiêu trong việc truyền sinh của hôn nhân dẫn Công đồng đến chỗ loại trừ khả năng có “một mâu thuẫn thực sự […] giữa những luật Thiên Chúa liên quan đến việc truyền sinh và những luật liên quan đến tình yêu vợ chồng đích thực” (GS, 51). Trái lại, Công đồng khẳng định rằng, “khi cần hoà hợp tình yêu vợ chồng với việc truyền sinh có trách nhiệm”, phải “bảo toàn ý nghĩa trọn vẹn của sự tự hiến cho nhau và của việc sinh sản con cái trong bối cảnh tình yêu đích thực” (nt.). Từ đó, một mặt, “ngay từ lúc thụ thai, sự sống phải được bảo vệ hết sức cẩn thận”, loại bỏ việc “phá thai và sát hại trẻ sơ sinh”; mặt khác, “chính những hành vi riêng của tình yêu vợ chồng, được thực hiện phù hợp với phẩm giá đích thực của con người, phải được hết sức tôn trọng” (nt.).
Như thế, giáo huấn của Gaudium et Spes về cộng đoàn hôn nhân và gia đình tiếp tục làm nổi bật chức năng xã hội của gia đình, được định nghĩa là “trường học phát huy nhân tính sâu xa hơn” và là “nền tảng của xã hội” (GS, 52). Hiến chế kêu gọi tất cả những ai có trách nhiệm trong xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực chính trị và văn hóa, chu toàn bổn phận “hoạt động hữu hiệu vì thiện ích của hôn nhân và gia đình” (nt.).
Các bạn thân mến, nhiệm vụ này cấp bách hơn bao giờ hết. Hội Thánh ý thức rõ điều đó, như được thể hiện qua mối quan tâm mục vụ của các vị Giáo hoàng kế nhiệm nhau kể từ Công đồng vừa qua, cho đến hai Đại hội Thượng Hội đồng do Đức Giáo hoàng Phanxicô triệu tập; những vấn đề được bàn thảo tại hai Đại hội ấy cũng đã được các vị đứng đầu các Giáo hội Công giáo Đông phương và các vị Chủ tịch Hội đồng Giám mục đề cập trở lại trong những ngày gần đây. Xin Thánh Gia Nadarét soi sáng chúng ta trên hành trình và che chở các gia đình trên khắp thế giới.
Tóm lược lời Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, trong loạt bài giáo lý đang tiếp diễn về Gaudium et Spes, hôm nay chúng ta suy xét phẩm giá của hôn nhân và gia đình trước những thách đố đương thời. Các Nghị phụ Công đồng nhận thấy rằng thiện ích của mọi người trong xã hội gắn liền mật thiết với sự lành mạnh của hôn nhân và gia đình. Vì thế, các ngài tìm cách trình bày một cái nhìn được đổi mới về tình yêu vợ chồng như một sự hiệp thông thân mật, phản chiếu sự sống của Thiên Chúa Ba Ngôi, được bén rễ và trở nên phong phú nhờ quyền năng cứu chuộc của Đức Kitô. Vậy, chúng ta hãy cầu xin Thiên Chúa chúc lành và che chở mọi gia đình.
