Chu Kỳ Giáo Lý
Công đồng Vaticanô II
qua các Văn kiện
II. Hiến chế Sacrosanctum Concilium
(Hiến chế về Phụng vụ Thánh)
2. Cải tổ phụng vụ: truyền thống và phát triển
Đức Thành Cha Lêô XIV – Tiếp kiến chung ,
Thứ Tư ngày 27 tháng 5 năm 2026
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chúc anh chị em bình an!
Trong Thông điệp Mediator Dei, Đức Piô XII đáng kính viết rằng: “Hội Thánh chắc chắn là một cơ thể sống động; và như một cơ thể sống động, trong lãnh vực phụng vụ thánh, Hội Thánh cũng tăng trưởng, trưởng thành, phát triển, thích nghi và điều chỉnh theo những nhu cầu và hoàn cảnh của thời đại, miễn là sự toàn vẹn của giáo lý luôn được bảo toàn” (số 59).
Hoàn toàn phù hợp với nguyên tắc ấy, Công đồng Vaticanô II, ngay trong phần dẫn nhập của Hiến chế Sacrosanctum Concilium (SC), đã nhìn nhận rằng có “những lý do đặc biệt cấp thiết để thực hiện việc cải tổ và thăng tiến phụng vụ” (số 1). Thực vậy, các nghị phụ Công đồng quy tụ với ước muốn “làm cho đời sống Kitô hữu của các tín hữu ngày càng thêm sinh động; thích nghi tốt hơn với những nhu cầu của thời đại những định chế có thể thay đổi; cổ võ mọi điều có thể thúc đẩy sự hiệp nhất giữa tất cả những người tin vào Đức Kitô; và củng cố mọi điều có thể giúp mời gọi toàn thể nhân loại gia nhập gia đình của Hội Thánh” (sđd.).
Vào thời điểm lịch sử ấy, người ta cảm nhận sâu sắc nhu cầu canh tân những hình thức nghi lễ mà qua nhiều thế kỷ, Hội Thánh đã dùng để tôn vinh Thiên Chúa và thánh hóa dân Kitô giáo. Nhờ Phong trào Phụng vụ, xác tín này đã được chín muồi và sau đó được Thánh Giáo hoàng Gioan Phaolô II diễn tả như sau: “Có một mối liên hệ rất chặt chẽ và hữu cơ giữa việc canh tân phụng vụ và việc canh tân toàn bộ đời sống Hội Thánh. Hội Thánh không chỉ hành động trong phụng vụ, nhưng còn diễn tả chính mình trong phụng vụ, sống nhờ phụng vụ và kín múc từ phụng vụ sức mạnh cho đời sống của mình” (Dominicae Cenae, 13).
Để giúp các tín hữu tiếp cận cách dễ dàng hơn với sự phong phú của các ân sủng được ban phát qua phụng vụ thánh, Hiến chế Sacrosanctum Concilium đã chỉ ra hướng đi cần theo bằng một công thức rất súc tích và hiệu quả: “Phải bảo tồn truyền thống lành mạnh, đồng thời vẫn mở đường cho sự tiến bộ chính đáng” (SC, 23).
Đức Bênêđictô XVI đã nhận ra nơi lời khẳng định này “chương trình cải tổ” của các nghị phụ Công đồng: một sự quân bình giữa “truyền thống phụng vụ vĩ đại của quá khứ và truyền thống của tương lai”. Ngài nhận xét rằng người ta thường đối lập một cách vụng về giữa truyền thống và tiến bộ, trong khi thực ra “hai khái niệm ấy hòa quyện với nhau: truyền thống là một thực tại sống động, và vì thế tự nơi mình đã bao hàm nguyên lý phát triển và tiến bộ. Có thể nói rằng dòng sông truyền thống luôn mang trong mình nguồn mạch của nó và chảy về phía cửa biển” (Diễn văn nhân dịp kỷ niệm 50 năm thành lập Học viện Giáo hoàng Thánh Anselmô, ngày 6/5/2011).
Công đồng khẳng định tính chính đáng của sự phát triển này khi đặt nền tảng của nó trên Truyền thống đích thực. Công đồng phân biệt trong phụng vụ những “yếu tố bất biến do Thiên Chúa thiết lập” với những “yếu tố có thể thay đổi; những yếu tố này không những có thể mà đôi khi còn phải được thay đổi theo thời gian, nếu chúng bị pha trộn bởi những điều không còn phù hợp với bản chất nội tại của phụng vụ hoặc đã trở nên không thích hợp” (SC, 21).
Những thay đổi như thế đã diễn ra liên tục trong suốt dòng lịch sử, nhằm giúp các tín hữu tham dự cách sinh hoa kết quả vào Mầu nhiệm Vượt Qua của Đức Kitô, nền tảng của đức tin Kitô giáo, qua các hành vi phụng vụ. Nhờ đó, việc thờ phượng của Hội Thánh đã được “nhập thể” vào những hình thức văn hóa của từng thời đại, đồng thời có khả năng tác động và biến đổi chính các nền văn hóa ấy. Trong nhiều thế kỷ, phụng vụ đã là một động lực mạnh mẽ cho công cuộc loan báo Tin Mừng. Ngày nay, nguồn năng lực ấy cần được canh tân trong sự liên tục với truyền thống Công giáo đích thực và sống động, nghĩa là theo một năng động hướng tới việc đưa các tín hữu vào sự viên mãn của chân lý.
Vì thế, thật dễ hiểu khi các nghị phụ Công đồng khuyến nghị rằng việc duyệt xét các nghi thức, khi “lợi ích của Hội Thánh thực sự và chắc chắn đòi hỏi”, phải được tiến hành với sự lưu tâm để “những hình thức mới được đưa vào phải phát triển cách hữu cơ từ những hình thức đã có trước đó” (SC, 23).
Vì lợi ích của toàn thể Hội Thánh, mọi cuộc cải tổ luôn phải được chuẩn bị bằng việc nghiên cứu cẩn trọng về “thần học, lịch sử và mục vụ” (sđd.). Huấn quyền Công đồng, theo cách đó, kêu gọi tránh gây hoang mang cho các tín hữu, đồng thời ngăn ngừa bất cứ ai tự ý thêm bớt hoặc thay đổi điều gì trong lãnh vực phụng vụ (x. SC, 22). Sự tiến bộ được Hiến chế Công đồng đề cập hoàn toàn không làm tổn hại đến sự hiệp thông trong Hội Thánh; trái lại, nó nhằm củng cố và thăng tiến sự hiệp thông ấy.
Vì thế, tôi khuyến khích tất cả những ai được mời gọi chuẩn bị việc cử hành các mầu nhiệm thánh, đặc biệt là các linh mục thi hành thừa tác vụ chủ sự phụng vụ, hãy luôn duy trì sự tôn trọng đối với các bản văn và quy định phụng vụ. Sự tôn trọng ấy phải xuất phát từ một thái độ nội tâm cởi mở và tín thác nơi Thiên Chúa, biểu lộ lòng khiêm nhường trước sự cao cả của Người và sự trung thành chân thành với sự hiệp thông của Hội Thánh.
Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến,
Trong bài giáo lý hôm nay về Hiến chế Sacrosanctum Concilium, chúng ta suy tư về phụng vụ dưới ánh sáng của truyền thống và sự phát triển. Đức Giáo hoàng Piô XII đã gọi Hội Thánh là một “cơ thể sống động”, luôn cần được tăng trưởng, trưởng thành và thích nghi với những hoàn cảnh của thời đại. Thực vậy, với ước mong đời sống Kitô hữu ngày càng triển nở và sinh hoa kết quả, Công đồng Vaticanô II nhìn nhận rằng đã đến lúc cần điều chỉnh một số yếu tố có thể thay đổi trong phụng vụ nhằm phục vụ sự sống và sức sống của Hội Thánh, củng cố và canh tân đời sống các tín hữu, đồng thời thúc đẩy sự hiệp nhất và công cuộc loan báo Tin Mừng cho mọi người.
Công đồng cũng khẳng định rằng sự phát triển chính đáng trong phụng vụ phải luôn gìn giữ truyền thống lành mạnh, đồng thời nhìn nhận rằng có những yếu tố trong phụng vụ không thể thay đổi vì được chính Thiên Chúa thiết lập. Cách riêng, tôi khuyến khích mọi người hãy tôn trọng các bản văn và quy định phụng vụ với tâm hồn cởi mở, lòng khiêm nhường, niềm tín thác vào sự cao cả của Thiên Chúa và sự trung thành chân thành đối với sự hiệp thông của Hội Thánh.
