Chu Kỳ Giáo Lý
Công đồng Vaticanô II
qua các Văn kiện
II. Hiến chế Sacrosanctum Concilium
(Hiến chế về Phụng vụ Thánh)
1. Phụng vụ trong mầu nhiệm Hội Thánh
Đức Thành Cha Lêô XIV – Tiếp kiến chung ,
Thứ Tư ngày 20 tháng 5 năm 2026
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em và chúc anh chị em mọi điều tốt lành!
Hôm nay, chúng ta bắt đầu một loạt bài giáo lý mới về văn kiện đầu tiên được Công đồng Vaticanô II ban hành: Hiến chế về Phụng vụ Thánh Sacrosanctum Concilium (SC).
Khi soạn thảo Hiến chế này, các nghị phụ Công đồng không chỉ muốn thực hiện một cuộc cải tổ các nghi thức, nhưng còn muốn dẫn đưa Hội Thánh chiêm ngắm và đào sâu mối dây sống động làm nên và liên kết Hội Thánh: đó là mầu nhiệm Đức Kitô. Thật vậy, phụng vụ chạm đến chính trung tâm của mầu nhiệm này: phụng vụ vừa là không gian, thời gian và bối cảnh mà trong đó Hội Thánh lãnh nhận chính sự sống của mình từ Đức Kitô. Vì trong phụng vụ, “công trình cứu chuộc chúng ta được thực hiện” (SC, 2), nhờ đó chúng ta trở thành dòng giống được tuyển chọn, hàng tư tế vương giả, dân thánh, dân riêng của Thiên Chúa (x. 1 Pr 2,9).
Qua cuộc canh tân ba chiều kích – Kinh Thánh, giáo phụ và phụng vụ – mà Hội Thánh đã trải qua trong thế kỷ XX, “Mầu nhiệm” ở đây không chỉ một thực tại mơ hồ hay bí ẩn, nhưng là kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa, được ẩn giấu từ muôn thuở và được mạc khải nơi Đức Kitô, theo lời khẳng định của thánh Phaolô (x. Ep 3,2-6). Đây chính là Mầu nhiệm Kitô giáo: biến cố Vượt Qua, tức là cuộc thương khó, cái chết, sự phục sinh và tôn vinh của Đức Kitô, được hiện diện cách bí tích cho chúng ta chính trong phụng vụ. Vì thế, mỗi khi chúng ta tham dự cộng đoàn quy tụ “nhân danh Người” (x. Mt 18,20), chúng ta được chìm sâu trong Mầu nhiệm ấy.
Chính Đức Kitô là nguồn mạch nội tại của mầu nhiệm Hội Thánh, dân thánh của Thiên Chúa, được sinh ra từ cạnh sườn bị đâm thâu của Người trên thập giá. Trong phụng vụ thánh, nhờ quyền năng Thánh Thần, Người tiếp tục hoạt động. Người thánh hoá và kết hợp Hội Thánh – hiền thê của Người – với lễ hiến dâng của Người lên Chúa Cha. Người thi hành chức tư tế độc nhất vô nhị của mình, Đấng hiện diện trong Lời được công bố, trong các bí tích, nơi các thừa tác viên cử hành, trong cộng đoàn quy tụ và cách đặc biệt cao cả nhất nơi Bí tích Thánh Thể (x. SC, 7). Vì thế, theo thánh Augustinô (x. Bài giảng, 272), khi cử hành Thánh Thể, Hội Thánh lãnh nhận Mình Chúa và trở nên điều mình lãnh nhận: trở nên Thân Thể Đức Kitô, “nơi Thiên Chúa ngự trong Thần Khí” (Ep 2,22). Đây là “công trình cứu chuộc chúng ta”, công trình làm cho chúng ta nên đồng hình đồng dạng với Đức Kitô và xây dựng chúng ta trong sự hiệp thông.
Trong phụng vụ thánh, sự hiệp thông này được thực hiện qua “các nghi lễ và lời kinh” (SC, 48). Tính nghi lễ của Hội Thánh diễn tả đức tin của mình – theo nguyên tắc quen thuộc lex orandi, lex credendi (“luật cầu nguyện là luật đức tin”) – đồng thời định hình căn tính Hội Thánh: Lời được công bố, việc cử hành bí tích, các cử chỉ, những khoảng thinh lặng, không gian phụng vụ – tất cả diễn tả và hình thành dân được Chúa Cha quy tụ, Thân Thể Đức Kitô và Đền Thờ Chúa Thánh Thần. Vì thế, mỗi cử hành thực sự trở thành một cuộc hiển linh của Hội Thánh đang cầu nguyện, như thánh Gioan Phaolô II đã nhắc lại (Tông thư Vicesimus quintus annus, 9).
Nếu phụng vụ phục vụ mầu nhiệm Đức Kitô, thì người ta hiểu tại sao phụng vụ được gọi là “chóp đỉnh mà mọi hoạt động của Hội Thánh hướng tới… đồng thời là nguồn mạch tuôn trào mọi năng lực của Hội Thánh” (SC, 10). Đúng là hoạt động của Hội Thánh không chỉ giới hạn trong phụng vụ; tuy nhiên, mọi hoạt động của Hội Thánh (rao giảng, phục vụ người nghèo, đồng hành với các thực tại nhân sinh) đều quy hướng về “chóp đỉnh” này. Ngược lại, phụng vụ nâng đỡ các tín hữu bằng cách không ngừng đưa họ vào cuộc Vượt Qua của Chúa; nhờ việc công bố Lời Chúa, cử hành các bí tích và cầu nguyện cộng đoàn, họ được bổ sức, khích lệ và đổi mới trong cam kết sống đức tin cũng như thi hành sứ mạng. Nói cách khác, việc tham dự của các tín hữu vào hành động phụng vụ vừa mang tính “nội tâm” vừa mang tính “bên ngoài”.
Điều đó cũng có nghĩa là phụng vụ được mời gọi triển nở cách cụ thể trong đời sống hằng ngày, trong một năng động luân lý và thiêng liêng, để phụng vụ được cử hành trở thành đời sống, và đòi hỏi một cuộc sống trung tín có khả năng cụ thể hoá điều đã được cảm nghiệm trong cử hành: chính như thế mà cuộc đời chúng ta trở thành “của lễ sống động, thánh thiện và đẹp lòng Thiên Chúa”, là việc “thờ phượng đích thực” của chúng ta (Rm 12,1).
Như vậy, “phụng vụ mỗi ngày xây dựng những ai ở bên trong thành đền thánh của Chúa” (SC, 2), đồng thời hình thành một cộng đoàn rộng mở và đón tiếp mọi người. Thật vậy, cộng đoàn ấy được Chúa Thánh Thần cư ngụ, được đưa vào chính sự sống của Đức Kitô, trở nên Thân Thể của Người và, trong mọi chiều kích của mình, trở thành dấu chỉ của sự hiệp nhất toàn thể nhân loại trong Đức Kitô. Như Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nói: “Thế giới vẫn chưa nhận ra điều đó, nhưng tất cả mọi người đều được mời gọi đến dự tiệc cưới Con Chiên” (Kh 19,9) (Tông thư Desiderio desideravi, 5).
Anh chị em thân mến, chúng ta hãy để cho mình được biến đổi từ bên trong nhờ các nghi thức, biểu tượng, cử chỉ và trên hết là sự hiện diện sống động của Đức Kitô trong phụng vụ, điều mà chúng ta sẽ có dịp đào sâu hơn trong các bài giáo lý sắp tới.
Tóm tắt bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, khi tiếp tục loạt bài giáo lý về Công đồng Vaticanô II, hôm nay chúng ta cùng suy niệm về Hiến chế Tín lý về Phụng vụ Thánh Sacrosanctum Concilium. Văn kiện này dạy rằng phụng vụ đưa chúng ta vào mầu nhiệm cuộc thương khó, cái chết, sự phục sinh và tôn vinh của Đức Kitô. Qua các nghi thức và lời kinh phụng vụ, cũng như nhờ quyền năng Chúa Thánh Thần, Đức Giêsu thi hành chức tư tế của Người và thánh hoá Hội Thánh, hiền thê của Người, bằng cách kết hợp Hội Thánh với chính lễ hiến dâng của Người lên Chúa Cha. Thật vậy, Đức Kitô hiện diện trong Lời được công bố, trong các bí tích, nơi các thừa tác viên, trong cộng đoàn và cách đặc biệt nơi Bí tích Thánh Thể. Chúng ta hãy để cho mình được biến đổi từ bên trong nhờ các nghi thức, biểu tượng, cử chỉ và trên hết là sự hiện diện sống động của Đức Kitô trong phụng vụ, điều mà chúng ta sẽ còn tiếp tục khám phá trong các bài giáo lý tiếp theo.
