Chu Kỳ Giáo Lý
Công đồng Vaticanô II
qua các Văn kiện
II. Hiến chế Tín lý Lumen gentium (Ánh Sáng Muôn Dâ)
2. Giáo Hội, một thực tại hữu hình và thiêng liêng
Đức Thành Cha Lêô XIV – Tiếp kiến chung ,
Thứ Tư ngày 18 tháng 2 năm 2026
Thư thánh Phaolô gởi tín hữu Êphêsô (Ep 4,15-16):
15Nhưng, sống theo sự thật và trong tình bác ái, chúng ta sẽ lớn lên về mọi phương diện, vươn tới Đức Ki-tô vì Người là Đầu. 16Chính Người làm cho các bộ phận ăn khớp với nhau và toàn thân được kết cấu chặt chẽ, nhờ mọi thứ gân mạch nuôi dưỡng và mỗi chi thể hoạt động theo chức năng của mình. Như thế Người làm cho toàn thân lớn lên và được xây dựng trong tình bác ái.
Bài giáo lý của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến, chào anh chị em, chúc anh chị em một buổi sáng tốt lành!
Hôm nay chúng ta tiếp tục suy tư về Hiến chế Công đồng Lumen gentium (Ánh Sáng muôn dân), Hiến chế tín lý về Giáo Hội.
Trong chương thứ nhất, nhằm trả lời câu hỏi: Giáo Hội là gì, văn kiện mô tả Giáo Hội như một “thực tại phức hợp” (số 8). Vì thế chúng ta tự hỏi: sự phức hợp này có nghĩa là gì? Có người có thể nghĩ rằng Giáo Hội phức hợp vì “phức tạp” nên khó giải thích; người khác lại cho rằng sự phức hợp ấy phát sinh từ việc Giáo Hội là một định chế mang bề dày hai ngàn năm lịch sử, với những đặc điểm khác biệt so với mọi tổ chức xã hội hay tôn giáo khác. Tuy nhiên, trong tiếng Latinh, từ “phức hợp” trước hết chỉ sự kết hợp có trật tự của nhiều yếu tố hay nhiều chiều kích trong cùng một thực tại. Vì thế, Lumen gentium có thể khẳng định rằng Giáo Hội là một cơ thể được tổ chức hài hoà, trong đó chiều kích nhân loại và chiều kích thần linh cùng hiện diện, không tách rời cũng không lẫn lộn.
Chiều kích thứ nhất có thể dễ dàng nhận ra: Giáo Hội là một cộng đoàn gồm những người nam và người nữ cùng chia sẻ niềm vui và những thử thách của đời sống Kitô hữu, với những khả năng và cả những giới hạn của mình; họ loan báo Tin Mừng và trở nên dấu chỉ sự hiện diện của Đức Kitô, Đấng đồng hành với chúng ta trên hành trình cuộc sống. Tuy nhiên, khía cạnh này – vốn cũng được biểu lộ qua cơ cấu tổ chức hữu hình của Giáo Hội – vẫn chưa đủ để diễn tả trọn vẹn bản chất của Giáo Hội, bởi vì Giáo Hội còn có một chiều kích thần linh. Chiều kích này không hệ tại ở sự hoàn hảo lý tưởng hay sự vượt trội thiêng liêng của các thành viên, nhưng ở chỗ Giáo Hội phát sinh từ kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa dành cho nhân loại, được thực hiện nơi Đức Kitô.
Vì thế, Giáo Hội vừa là một cộng đoàn trần thế vừa là Thân Thể mầu nhiệm của Đức Kitô, vừa là một cộng đoàn hữu hình vừa là một mầu nhiệm thiêng liêng, vừa là một thực tại hiện diện trong lịch sử vừa là Dân Thiên Chúa đang tiến bước về quê trời (x. LG 8; GLHTCG 771).
Hai chiều kích nhân loại và thần linh hoà hợp với nhau, không chiều kích nào lấn át chiều kích kia; vì thế Giáo Hội sống trong một nghịch lý: Giáo Hội vừa mang tính nhân loại vừa mang tính thần linh, đón nhận con người tội lỗi và dẫn họ đến với Thiên Chúa.
Để làm sáng tỏ thực tại này của Giáo Hội, Lumen gentium hướng chúng ta nhìn vào chính đời sống của Đức Kitô. Thật vậy, những ai gặp Đức Giêsu trên các nẻo đường Palestina đã cảm nhận rõ ràng nhân tính của Người: ánh mắt, đôi tay, và giọng nói của Người. Những ai quyết định đi theo Người chính là vì họ bị đánh động bởi ánh mắt đầy yêu thương của Người, bởi cái chạm của đôi tay chúc lành của Người, và bởi những lời giải thoát và chữa lành của Người. Đồng thời, khi bước theo Con Người ấy, các môn đệ mở lòng mình ra cho cuộc gặp gỡ với Thiên Chúa. Thật vậy, xác phàm của Đức Kitô, khuôn mặt, cử chỉ và lời nói của Người làm cho Thiên Chúa vô hình được tỏ lộ cách hữu hình.
Dưới ánh sáng của mầu nhiệm Đức Giêsu, chúng ta có thể nhìn lại Giáo Hội: khi quan sát Giáo Hội, chúng ta thấy một chiều kích nhân loại gồm những con người cụ thể, những người đôi khi biểu lộ vẻ đẹp của Tin Mừng nhưng đôi khi cũng phải vật lộn với những yếu đuối và sai lầm như mọi người khác. Tuy nhiên, chính qua các thành viên của mình và qua những giới hạn trần thế ấy mà sự hiện diện của Đức Kitô và hành động cứu độ của Người vẫn được biểu lộ. Như Đức Bênêđictô XVI đã nói, không có sự đối lập giữa Tin Mừng và cơ chế; trái lại, các cơ cấu của Giáo Hội phục vụ cho việc “thực hiện và cụ thể hoá Tin Mừng trong thời đại chúng ta” (Diễn văn với các Giám mục Thụy Sĩ, 9.11.2006). Một Giáo Hội lý tưởng và tinh tuyền, tách khỏi trần thế, không tồn tại; chỉ có một Giáo Hội duy nhất của Đức Kitô, hiện diện trong lịch sử.
Chính điều này làm nên sự thánh thiện của Giáo Hội: Đức Kitô cư ngụ trong Giáo Hội và tiếp tục ban chính mình qua sự nhỏ bé và mong manh của các thành viên. Khi chiêm ngắm phép lạ luôn diễn ra trong Giáo Hội, chúng ta hiểu được “cách thức của Thiên Chúa”: Người làm cho mình trở nên hữu hình qua sự yếu đuối của các thụ tạo và tiếp tục tỏ lộ cũng như hành động. Vì thế, Đức Giáo hoàng Phanxicô, trong Tông huấn Evangelii gaudium (Niềm vui của Tin Mừng), mời gọi chúng ta học biết “cởi dép trước mảnh đất thánh là tha nhân” (x. Xh 3,5) (số 169). Nhờ đó, ngày nay chúng ta vẫn có thể xây dựng Giáo Hội: không chỉ bằng việc tổ chức các cơ cấu hữu hình, nhưng còn bằng việc xây dựng toà nhà thiêng liêng là Thân Thể Đức Kitô, qua sự hiệp thông và đức ái giữa chúng ta.
Thật vậy, chính đức ái không ngừng làm cho sự hiện diện của Đấng Phục Sinh được tỏ lộ. “Ước gì tất cả chúng ta chỉ để tâm trí mình hướng về một điều duy nhất: đó là đức ái! Chính đức ái vượt trên mọi sự; nếu không có đức ái thì mọi sự đều vô nghĩa; và đức ái thu hút mọi sự về với mình, bất cứ nơi đâu nó hiện diện” (Thánh Augustinô, Bài giảng 354, 6, 6).
Tóm tắt lời của Đức Thánh Cha
Anh chị em thân mến,
Trong loạt bài giáo lý về Công đồng Vaticanô II, hôm nay chúng ta suy tư về hai chiều kích nhân loại và thần linh của Giáo Hội theo Hiến chế tín lý Lumen Gentium (Ánh sáng muôn dân). Cũng như nhân tính của Đức Giêsu dễ dàng được nhận ra bởi những người cùng bước đi với Người, chiều kích nhân loại của Giáo Hội cũng rõ ràng: đó là một cộng đoàn những người nam nữ, với những ân huệ và cả những giới hạn của mình, đang loan báo Tin Mừng trong một cơ cấu hữu hình. Tuy nhiên, những ai theo sát Đức Giêsu đã nhận ra rằng chính nhân tính của Người – ánh mắt yêu thương, cử chỉ nhân từ và lời nói đầy quyền năng – biểu lộ thần tính của Người và dẫn họ đến ơn cứu độ. Tương tự như vậy, qua chiều kích hữu hình và nhân loại của Giáo Hội, Thần Khí của Đức Kitô và hành động cứu độ của Người hiện diện và hoạt động trong thế giới. Vì thế, chúng ta hãy cố gắng trở thành những chứng nhân chân thật của tình yêu Đức Kitô, để mọi người có thể nhận ra nơi chúng ta và giữa chúng ta đức ái – dấu chỉ của người Kitô hữu đích thực và là sức mạnh xây dựng Giáo Hội.
